Afyon Kocatepe Üniversitesinden Arş. Gör. Elifnur Düzsöz Karabulutoğlu, Prof. Dr. Volkan Göçoğlu ve Doktorant İsmail Hakkı Sayın, Türkiye’de kentsel dönüşüm uygulamalarını yavaşlatan, aksatan ve yargıya taşınan hukuki uyuşmazlıkları inceledi. Olası büyük Marmara depremi riski altındaki İstanbul odak alınarak yürütülen çalışmada, 2016-2022 yılları arasında istinaf mahkemelerine yansıyan 669 dava dosyası içerik analizine tabi tutuldu.
Araştırma bulguları, incelenen dava dosyalarının yaklaşık yarısının kentsel dönüşüm sürecini doğrudan aksatan hukuki uyuşmazlıklardan oluştuğunu belirledi. Bu uyuşmazlıkların başında binaların ve alanların riskli ilan edilmesine yönelik itirazlar (yüzde 40,53) ile imar kirliliğine neden olma, ruhsatsız yapılaşma ve projeye aykırı inşaat gibi imar mevzuatı ihlalleri (yüzde 29,88) yer aldı. Ayrıca kamu arazilerinin ya da başkasına ait taşınmazların haksız işgali ve imar affı beklentisiyle yapılan kaçak yapılaşmaların da yargı süreçlerini önemli ölçüde meşgul ettiği saptandı.
Kentsel dönüşüm süreçlerindeki aksamaların en büyük kaynağının yüzde 74,26’lık oranla vatandaş kaynaklı hukuki talep ve eylemlerden kaynaklandığı; kamu görevlilerinin payının yüzde 12,11, imar affı gibi düzenlemelerle süreci etkileyen yasa koyucunun payının ise yüzde 13,60 olduğu tespit edildi. Özellikle depreme dayanıksız olduğu gerekçesiyle riskli ilan edilen binaların yıkımına karşı açılan davaların süreci ciddi biçimde geciktirdiğini vurgulayan araştırma; afetlere karşı kentsel dayanıklılığı artırmak için vatandaş katılımını ve temsilini güçlendiren, yaptırımların caydırıcılığını artıran şeffaf politikaların hayata geçirilmesi gerektiğini ortaya koyuyor.
DOI: 10.1080/12265934.2026.2629930